Hãy hình dung về một lập trình viên. Cứ thử tưởng tượng xem nào.
Bạn đã hình dung ra chưa? Rất có thể bạn đang nghĩ đến một người mặc áo hoodie, ngồi trong căn phòng tối, nhìn vào màn hình chạy những dòng chữ xanh lá cây phát sáng, hoặc một thiên tài toán học nào đó đã biết chế tạo robot từ hồi mẫu giáo.
Tuyệt vời. Giờ thì hãy vứt ngay bức ảnh đó vào sọt rác đi.
Định kiến đó đã vô tình dập tắt cơ hội của hàng ngàn người vốn dĩ có thể trở thành những lập trình viên xuất sắc, những người đã tự nhủ rằng "đó không phải là mình" và chưa bao giờ dám thử sức. Thật là đáng tiếc, bởi vì hình ảnh đó hoàn toàn sai lệch.
Những dấu hiệu cho thấy bạn có năng khiếu lập trình không liên quan gì đến chiếc áo hoodie, những chiếc cúp toán học hay việc phải bắt đầu từ khi còn nhỏ. Bạn không cần một bộ óc siêu phàm hay một tấm bằng xuất sắc. Điều thực sự quan trọng nằm ở những thói quen hằng ngày, cách bạn tư duy, cách bạn giải quyết vấn đề, và cách bạn không dễ dàng bỏ cuộc. Và rất có thể bạn đã sở hữu một vài điều trong số đó rồi đấy.
Vậy thì hãy cùng tìm hiểu xem sao. Dưới đây là 7 dấu hiệu cho thấy bạn sẽ rất hợp với ngành lập trình. Và bạn biết không, bạn không cần phải có đủ cả 7 dấu hiệu đâu, chỉ cần hai hoặc ba điều thôi là đã là một khởi đầu tuyệt vời rồi! Hãy xem có bao nhiêu điều giống với bạn nhé.
1. Bạn thích tìm hiểu cách mọi thứ vận hành
Hồi nhỏ bạn có từng tháo tung một món đồ nào đó ra, như một món đồ chơi, chiếc điều khiển tivi, hay nắp lưng của một chiếc điện thoại cũ, chỉ để xem bên trong có gì không? Và có khi nào... chỉ là có khi nào thôi nhé, bạn đã không thể lắp chúng lại như cũ không?
Nếu bạn vừa mỉm cười thì dấu hiệu này chính là dành cho bạn đấy.
Mọi người xung quanh chúng ta thường ngó lơ những bí ẩn nhỏ nhặt hằng ngày. Làm sao điện thoại luôn biết mình đang ở đâu? Tại sao sóng WiFi ở phòng này thì căng đét mà sang phòng bên cạnh lại tịt ngóm? Làm thế nào mà một cuộc gọi video có thể truyền hình ảnh khuôn mặt mình đi nửa vòng Trái Đất chỉ trong nửa giây? Hầu hết mọi người chỉ nhún vai rồi bỏ qua.
Nhưng bạn thì khác. Bạn là kiểu người luôn muốn tìm ra câu trả lời. Câu hỏi đó cứ lẩn quẩn trong đầu và sẽ không để bạn yên cho đến khi bạn tự mình tìm hiểu đôi chút.
Viết code thực chất chỉ là việc hướng dẫn máy tính phải làm gì, từng bước một. Và khi nó không hoạt động (hãy chuẩn bị tinh thần đi vì chuyện này xảy ra như cơm bữa), phần thú vị nhất mới thực sự bắt đầu: bạn sẽ đi sâu vào tìm kiếm manh mối và tìm ra nguyên nhân tại sao.
Với hầu hết mọi người, "có chuyện gì đang xảy ra thế này?" thật là phiền phức. Nhưng với bạn, đó lại là phần thú vị nhất trong ngày. Đó chính là cách mà bộ não của một lập trình viên vận hành.
2. Bạn không dễ dàng nổi cáu và bỏ cuộc khi gặp rắc rối
Hãy cùng nhìn vào kỹ năng bị đánh giá thấp nhất trong lập trình. Đó không phải là sự thông minh, cũng không phải là tốc độ.
Đó là một chút bướng bỉnh và kiên trì.
Hãy nghĩ về lần gần nhất bạn gặp thử thách. Một màn game mà bạn bị thua đến lần thứ mười. Một món đồ nội thất tự lắp ráp có một con ốc vặn mãi không vừa. Hay một công thức nấu ăn mà thành phẩm ra lò trông thật thảm hại. Ngay khoảnh khắc đó luôn có một ngã rẽ nhỏ. Một lối đi bảo rằng "thôi bỏ đi, mệt quá rồi." Lối đi còn lại thì thầm "được rồi... thử thêm một lần nữa xem sao."
Bạn thường chọn lối đi nào?
Nếu bạn có xu hướng hít một hơi thật sâu rồi bắt tay vào làm lại (ngay cả khi đang lầm bầm càu nhàu), thì xin chúc mừng: bạn đã sở hữu kỹ năng quan trọng nhất trong lập trình rồi đấy.
Code bị lỗi là chuyện xảy ra hằng ngày. (Bất ngờ lắm phải không?) Một chương trình hầu như không bao giờ chạy mượt mà 100% ngay từ lần thử đầu tiên, và những lỗi khiến chương trình không hoạt động được gọi là bug. Việc săn lùng và sửa lỗi (debug) chỉ là một phần công việc bình thường hằng ngày. Đó chính là bản chất của lập trình.
Vì vậy, những lập trình viên giỏi không phải là những người không bao giờ gặp bế tắc. Ai cũng có lúc bí cả thôi! Họ chỉ là những người khi gặp bế tắc sẽ tạm đứng dậy đi pha một tách cà phê, rồi quay lại thử thêm một cách khác. Thói quen kiên trì đối mặt đó chính là yếu tố cốt lõi trong quá trình học lập trình.
Bạn không cần phải cam kết bất cứ điều gì, chỉ cần thử một thử thách ngắn và xem mình có thích hay không thôi.
3. Bạn là người chú ý đến những chi tiết nhỏ
Có một kiểu người hễ bước vào phòng là nhận ra ngay một bức tranh bị treo lệch, và rồi... họ sẽ không thể thấy thoải mái cho đến khi tự tay chỉnh nó thẳng lại.
Ồ, bạn cũng từng như vậy sao? Thế thì dấu hiệu này chắc chắn là của bạn rồi.
Bạn là người phát hiện ra một lỗi chính tả duy nhất trên một cuốn thực đơn sang trọng. Bạn nhận ra một người bạn mới cắt tóc trong khi chẳng ai để ý. Bạn bắt trọn những chi tiết nhỏ nhặt mà người khác thường bỏ qua. Thật lòng mà nói, đôi khi điều này giống như một "lời nguyền" vậy, một khi đã nhìn thấy thì không thể nào lờ nó đi được. Nhưng trong lập trình, "lời nguyền" đó lại là một mỏ vàng thực sự.
Tại sao ư? Bởi vì trong lập trình, những chi tiết nhỏ cực kỳ quan trọng! Một dấu phẩy bị thiếu, một chữ thường đáng lẽ phải viết hoa, hay một từ viết là "colour" ở chỗ này nhưng lại là "color" ở chỗ khác, tất cả những điều này đều có thể khiến cả chương trình ngừng hoạt động. Đối với máy tính, "Cat" và "cat" là hai từ hoàn toàn khác nhau.
Nghe có vẻ đáng sợ đúng không, kiểu như chỉ một sơ suất nhỏ là hỏng bét cả. Nhưng hãy nghĩ ngược lại xem. Trong khi người khác đang cuộn chuột lên xuống và hoàn toàn bế tắc, bạn sẽ là người thốt lên: "...khoan đã, dòng 12 đang thiếu một dấu ngoặc kìa."
Và đừng lo lắng nếu bạn không hoàn hảo. Các công cụ lập trình ngày nay sẽ tự động cảnh báo những lỗi nhỏ này cho bạn, giống như tính năng kiểm tra chính tả vậy. Việc của bạn chỉ là chú ý và sửa lại cho đúng. Nếu bạn là người thích tìm ra điểm khác biệt, bạn đã có một lợi thế lớn rồi đấy.
4. Bạn yêu thích các trò chơi giải đố, game chiến thuật hoặc escape room
Bạn có biết cảm giác phấn khích khi mảnh ghép cuối cùng của bức tranh xếp hình khớp vào vị trí không? Hay khi cánh cửa phòng escape room mở ra khi đồng hồ chỉ còn đúng hai phút? Cảm giác vỡ òa kiểu "TUYỆT VỜI, mình làm được rồi!" ấy?
Có những người luôn chủ động tìm kiếm cảm giác đó. Chơi Sudoku trên tàu xe. Chơi một ván Wordle cùng ly cà phê sáng. Chơi cờ vua, game chiến thuật, hay giải những câu đố hóc búa mất cả ngày trời. Nếu bạn là người như vậy, hãy nghe kỹ này: lập trình thực chất là một phiên bản khổng lồ của chính trò chơi đó!
Điểm chung của mọi câu đố là gì? Bạn bắt đầu với một vấn đề không thể giải quyết ngay lập tức. Vì vậy, bạn chia nhỏ nó ra. Bạn thử một cách, thất bại, rồi bạn thử một góc nhìn khác. Từng chút một, mọi thứ dần ăn khớp với nhau.
Lập trình chính là quá trình lặp đi lặp lại điều đó. Giả sử bạn muốn xây dựng một ứng dụng danh sách việc cần làm (to-do list). Bạn không bao giờ xây dựng toàn bộ ứng dụng cùng một lúc! Đầu tiên, bạn tìm cách thêm một công việc. Sau đó là cách đánh dấu hoàn thành. Rồi đến cách xóa nó đi. Từng bước nhỏ, từng bước nhỏ một, và bỗng nhiên cả ứng dụng đã hoàn thành.
Vì vậy, nếu bạn yêu thích niềm vui chậm rãi nhưng đầy kiên trì khi giải quyết một vấn đề hóc búa, lập trình chắc chắn là dành cho bạn. Khác biệt duy nhất là gì? Những câu đố này sẽ tạo ra một sản phẩm thực tế sau khi bạn giải quyết xong.
5. Bạn tra Google mọi thứ
Vết rượu vang dính trên thảm? Tra Google. Xe phát ra tiếng động lạ? Tra Google. Cố nhớ xem diễn viên nào đóng trong bộ phim đó? Tra Google.
Nếu "để mình tra thử xem" là phản xạ tự nhiên của bạn thì xin chúc mừng, bạn đã có tư duy của một lập trình viên rồi đấy!
Có một lầm tưởng rằng các lập trình viên luôn ghi nhớ mọi câu trả lời trong đầu. Hoàn toàn không phải vậy. Ngay cả những người làm nghề lập trình chuyên nghiệp cũng phải tra Google cả ngày. Họ tìm cách thực hiện một tính năng, kiểm tra cú pháp viết code sao cho đúng, và tìm kiếm giải pháp khi gặp sự cố. Đây là điều hoàn toàn bình thường.
Biết cách tìm ra câu trả lời là một kỹ năng, đôi khi còn hữu ích hơn cả việc tự biết câu trả lời. Bạn sẽ học được cách đặt câu hỏi đúng trọng tâm, sàng lọc kết quả và tìm ra giải pháp phù hợp nhất cho vấn đề của mình.
Vì vậy, nếu bạn từng nghĩ "lập trình viên thực thụ" phải biết tuốt mọi thứ, hãy gạt bỏ suy nghĩ đó đi nhé. Khả năng tìm kiếm những gì mình cần là một trong những kỹ năng lập trình thực tế nhất. Và rõ ràng là bạn đã có sẵn kỹ năng đó rồi.
Coddy biến việc lập trình thành những bài học ngắn như một trò chơi, giúp bạn có thể học một chút mỗi ngày mà không cảm thấy áp lực.
6. Bạn thích xây dựng hoặc sắp xếp mọi thứ
Đây là một điều khá thú vị vì nó có hai khía cạnh hoàn toàn khác nhau, và bạn có thể thuộc một trong hai, hoặc cả hai.
Người thích xây dựng. Có thể bạn từng rất thích chơi LEGO khi còn nhỏ (hoặc thậm chí bây giờ vẫn vậy). Có thể bạn thích lắp ráp đồ đạc, trang trí phòng ốc, hoặc tự tay làm ra một thứ gì đó từ con số không. Cảm giác bắt đầu từ một đống linh kiện lộn xộn và kết thúc bằng một sản phẩm hoàn chỉnh, hoạt động được luôn mang lại một niềm vui rất đặc biệt.
Lập trình về cơ bản là như vậy. Bạn bắt đầu với những đoạn code nhỏ và ghép chúng lại với nhau thành một trang web, một trò chơi, một ứng dụng, hoặc một công cụ giúp giải quyết một vấn đề trong cuộc sống hằng ngày. Cảm giác kinh ngạc kiểu "khoan đã... chính mình làm ra cái này sao?!" hoàn toàn giống nhau, chỉ khác là nó hiển thị trên màn hình thay vì nằm trên sàn nhà của bạn.
Người thích sắp xếp. Hoặc có thể bạn là kiểu người thích phân loại màu sắc cho lịch trình của mình. Bạn yêu thích một bảng tính sạch sẽ, một ngăn kéo ngăn nắp, hay một chuyến đi được lên kế hoạch chi tiết đến từng giờ. Bạn muốn mọi thứ phải được đặt đúng chỗ và thật logic.
Các lập trình viên cũng cực kỳ ám ảnh với điều đó. Code tốt là code sạch: gọn gàng, rõ ràng và dễ đọc. Khi mọi thứ được sắp xếp ngăn nắp, việc phát hiện lỗi và thêm các tính năng mới sau này sẽ dễ dàng hơn nhiều. Nếu bạn là người có thói quen sắp xếp cuộc sống của mình một cách khoa học, bạn sẽ thấy lập trình mang lại một sự thỏa mãn đến kỳ lạ. Nó cực kỳ phù hợp với những bộ óc như vậy.
Vì vậy, dù bạn là người thích xây dựng, thích sắp xếp, hay cả hai, bạn đã có sẵn những bản năng mà các lập trình viên vẫn sử dụng hằng ngày.
7. Bạn có khả năng giải thích vấn đề một cách dễ hiểu
Máy tính thực ra rất ngốc. Thực sự ngốc nghếch một cách buồn cười.
Chúng ta thường nghĩ máy tính là những cỗ máy siêu thông minh, nhưng thực tế, máy tính chỉ làm đúng những gì bạn yêu cầu, theo đúng thứ tự mà bạn chỉ ra. Nó không thể tự đoán ý bạn. Nó không thể tự điền vào chỗ trống hay "suy nghĩ theo lẽ thường". Chỉ cần thiếu một bước, nó sẽ... đứng im. Vì vậy, lập trình thực chất là kỹ năng giải thích một vấn đề rõ ràng đến mức ngay cả một thực thể rập khuôn nhất trên đời cũng có thể làm theo mà không bị lạc hướng.
Và đó chính xác là công việc của bạn.
Hãy tưởng tượng bạn đang giải thích cách làm một chiếc bánh mì kẹp cho một người chưa từng nhìn thấy nó bao giờ, và người đó hiểu mọi từ ngữ theo nghĩa đen hoàn toàn. Bạn không thể chỉ nói đơn giản là "làm một chiếc bánh mì kẹp đi". Bạn sẽ phải hướng dẫn cực kỳ chi tiết: cầm một lát bánh mì lên, phết bơ, đặt nhân lên, rồi đặt lát bánh mì thứ hai lên trên. Lập trình chính là như vậy, áp dụng cho mọi thứ.
Phần khó khăn nhất đối với nhiều người mới bắt đầu là học cách tư duy theo từng bước nhỏ và chính xác. Nhưng nếu bạn đã giỏi việc chia nhỏ các ý tưởng lớn thành những phần nhỏ, rõ ràng? Bạn đã tự rèn luyện cho điều này suốt cả cuộc đời rồi đấy.
Vậy... Có Bao Nhiêu Điều Giống Với Bạn?
Hãy cùng tổng kết lại nhé:
- Bạn thích tìm hiểu cách mọi thứ vận hành
- Bạn không dễ dàng bỏ cuộc khi gặp khó khăn
- Bạn chú ý đến những chi tiết nhỏ
- Bạn yêu thích các trò chơi giải đố và câu đố
- Bạn tra Google mọi thứ
- Bạn thích xây dựng hoặc sắp xếp mọi thứ
- Bạn có khả năng giải thích mọi thứ một cách rõ ràng
Bạn thấy mình có hai hoặc ba điều trong số này chứ? Hay thậm chí nhiều hơn? Vậy thì bạn hoàn toàn có đủ tố chất rồi đấy.
Bây giờ hãy nhìn vào những gì không có trong danh sách này. Không có "giỏi toán". Không có "bằng cấp xịn sò". Cũng không có "người thông minh nhất phòng". Không một dấu hiệu nào ở đây nói về năng lực trí tuệ siêu phàm cả. Chúng nói về sự tò mò, lòng kiên nhẫn và cách bạn tư duy, và đó là những thứ bạn không thể làm giả hay mua được. Bạn chỉ có thể sở hữu một tia lửa nhỏ của chúng, hoặc không mà thôi.
Bạn còn nhớ hình mẫu lập trình viên mà chúng ta đã vứt vào sọt rác lúc đầu chứ? Chiếc áo hoodie, căn phòng tối, thiên tài toán học? Hóa ra, một lập trình viên thực thụ trông giống như... chính bạn vậy.
Thực ra chỉ còn một dấu hiệu cuối cùng cần kiểm tra, và nó không nằm trong danh sách này vì chỉ có bạn mới có thể tự đánh dấu tích cho nó. Đó đơn giản là: thực sự bắt tay vào thử.
Bạn có thể đọc 100 bài viết về lập trình nhưng vẫn không bao giờ biết mình có thích nó hay không. Đọc về lập trình cũng giống như đọc sách dạy bơi vậy, sớm muộn gì bạn cũng phải nhảy xuống nước thôi.
Và nước rất ấm đấy. Bạn không cần phải cài đặt bất cứ thứ gì hay đăng ký một khóa học dài hạn nào cả. Bạn có thể viết dòng code đầu tiên của mình ngay hôm nay, chỉ trong khoảng năm phút, để xem mình có hứng thú hay không.
Biết đâu nó sẽ dẫn bạn đi xa hơn. Vài tháng nữa, câu nói "mình không bao giờ lập trình được đâu" có thể sẽ biến thành "khoan đã, hình như mình cũng có khiếu đấy chứ."
Share this article
About the Author
Jana Simeonovska
Content Strategist & Writer
Frequently Asked Questions
Bạn có cần giỏi toán để lập trình không?
Không. Đối với việc lập trình hằng ngày, bạn chỉ cần thoải mái với toán học cơ bản chứ không cần các công thức nâng cao. Điều giúp ích nhiều hơn là tư duy logic: chia nhỏ một vấn đề thành các bước đơn giản và giải quyết từng bước một. Nếu bạn có thể lên kế hoạch cho một lộ trình hoặc làm theo một công thức nấu ăn, bạn đã có đủ khả năng để bắt đầu.
Liệu có quá muộn để bắt đầu học lập trình không?
Không có độ tuổi nào là quá muộn. Nhiều người bắt đầu học lập trình ở độ tuổi 30, 40, 50 và muộn hơn thế, thường là song song với một công việc toàn thời gian. Bắt đầu từ khi còn trẻ không phải là yêu cầu bắt buộc. Điều quan trọng là bạn dành một chút thời gian để luyện tập đều đặn hằng ngày, chứ không phải là bạn bắt đầu từ năm bao nhiêu tuổi.
Bạn có cần bằng cấp để học lập trình không?
Không. Bạn có thể học lập trình mà không cần bằng khoa học máy tính, và rất nhiều lập trình viên tự học đã xây dựng được các dự án thực tế cũng như phát triển sự nghiệp thành công. Bằng cấp chỉ là một con đường, không phải là con đường duy nhất. Các bài học miễn phí, việc thực hành và nỗ lực kiên trì có thể giúp bạn tiến rất xa.
Làm thế nào để biết bạn có thích lập trình hay không?
Câu trả lời thành thật nhất là: hãy thử đi. Việc đọc về lập trình không giúp bạn hình dung được cảm giác khi tự tay viết một dòng mã và nhìn nó hoạt động. Hãy thử trải nghiệm một bài học ngắn mà không gặp bất kỳ áp lực nào. Nếu việc giải quyết một vấn đề nhỏ mang lại cho bạn niềm hứng khởi, đó là một dấu hiệu tốt.
Người mới bắt đầu nên học ngôn ngữ lập trình (programming language) nào?
Với nhiều người mới bắt đầu, Python là một lựa chọn đầu tiên thân thiện vì ngôn ngữ này khá gần gũi với tiếng Anh thông thường. Nếu bạn muốn xây dựng trang web, HTML, CSS và JavaScript là những điểm khởi đầu tự nhiên. Hãy chọn một mục tiêu, tìm ngôn ngữ lập trình phù hợp với mục tiêu đó và học từng thứ một.
Mất bao lâu để học lập trình?
Điều này tùy thuộc vào mục tiêu của bạn. Bạn có thể viết dòng mã hoạt động đầu tiên của mình chỉ trong một buổi chiều. Để cảm thấy thoải mái với các kiến thức cơ bản thường mất vài tháng học tập đều đặn với thời lượng ngắn. Không có vạch đích nào cả, và việc luyện tập ngắn hằng ngày sẽ hiệu quả hơn nhiều so với những buổi học kéo dài nhưng ngắt quãng.
