“Thứ Hai mình sẽ bắt đầu dự án đó.” “Khi nào công việc bớt bận, mình sẽ học nốt mấy bài này.” “Để dành đến cuối tuần rồi tập trung cày cuốc luôn một thể.”
Tất cả chúng ta đều quen thuộc với cảm giác chờ đợi “thời điểm hoàn hảo” để bắt đầu một thói quen mới. Và đúng vậy, việc xây dựng, cũng như duy trì, một thói quen chưa bao giờ là dễ dàng, đó là lý do tại sao chúng ta thường đợi đến thứ Hai tuần sau hoặc ngày đầu tiên của tháng tới để bắt đầu nghiêm túc. Hoặc chúng ta cứ liên tục trì hoãn chính những việc mà bản thân biết rõ là mình nên làm.
Khi danh sách việc cần làm của bạn ngập tràn những framework mới cần học và hàng tá tài liệu hướng dẫn dài vô tận, sự chờ đợi đó sẽ trở thành một cái bẫy. Không hề có cái gọi là thời điểm thích hợp: chính chúng ta chọn nó, và thời gian duy nhất chúng ta thực sự có là ngay lúc này.
Chờ đợi “thời điểm hoàn hảo” chỉ khiến chúng ta không thể bắt đầu. Trong trường hợp tốt nhất, chúng ta có thể bắt đầu, nhưng sẽ rất khó để duy trì. Những lập trình viên tạo nên những điều tuyệt vời không bao giờ chờ đợi đến thứ Hai tuần sau hay ngày đầu tháng. Họ hiểu rằng 15 phút mỗi ngày có giá trị hơn nhiều so với một kế hoạch hoành tráng kéo dài năm tiếng nhưng chẳng bao giờ được thực hiện.
Lập trình là một kỹ năng phát triển nhờ luyện tập, nhưng chỉ khi bạn thực hành mỗi ngày. Sự nhất quán là một thói quen mà chúng ta tự xây dựng, giống như cách chúng ta viết code vậy. Khi bắt đầu ngay bây giờ, bất kể là ngày nào, chúng ta sẽ ngừng viện cớ và bắt đầu tiến bộ.
Để phá vỡ vòng lặp "để mai tính", chúng ta cần thay đổi cách nhìn nhận về một ngày của mình. Để làm được điều đó, hãy cùng khám phá bảy thói quen hằng ngày giúp bạn trở thành một lập trình viên giỏi hơn. Cùng bắt đầu nào!
1. Cam kết duy trì một streak lập trình
Có một lý do tâm lý đằng sau việc tại sao các streak lại hiệu quả đến vậy. Streak hằng ngày, công cụ theo dõi số ngày liên tục bạn tham gia học tập, giúp bạn xây dựng thói quen. Chúng biến một công việc lặp đi lặp lại hằng ngày thành một trò chơi mà không ai muốn thua cuộc.
Nếu bạn nỗ lực và cố gắng thêm chỉ 1% mỗi ngày, bạn sẽ tiến bộ hơn gần 38 lần vào cuối năm. Nhưng nếu bạn lơ là và thụt lùi dù chỉ 1% mỗi ngày, bạn sẽ gần như trở về con số không tròn trĩnh. Vậy bạn đang xây dựng một siêu năng lực hay đang tự đưa mình về vạch xuất phát?
Tâm lý sợ mất mát (loss aversion) là bản năng tự nhiên nhằm bảo vệ những gì chúng ta đã xây dựng được. Vì vậy, "cái giá" về mặt tinh thần khi làm đứt chuỗi streak 20 ngày sẽ lớn hơn nhiều so với nỗ lực làm một bài trắc nghiệm ngắn 5 phút. Cảm giác mất đi đà tiến bộ còn tồi tệ hơn nỗ lực bỏ ra để duy trì nó. Điều này giúp bạn tiếp tục tham gia, ngay cả khi lịch trình bận rộn nhất.
Điều này cũng để lại một nhiệm vụ nhỏ còn dang dở trong tâm trí bạn, được gọi là hiệu ứng Zeigarnik. Bộ não của chúng ta không thích để mọi thứ dở dang, vì vậy nó sẽ liên tục suy nghĩ về vấn đề đó cho đến khi được giải quyết xong.
Và nếu cuộc sống có những lúc bận rộn ngoài ý muốn, đừng quá khắt khe với bản thân, bạn đâu phải là robot! Một nguyên tắc vàng là tránh bỏ lỡ hai ngày liên tiếp. Nghỉ một ngày có thể là một khoảng nghỉ tạm thời, nhưng nghỉ đến ngày thứ hai sẽ là khởi đầu của một thói quen xấu mới: thói quen không lập trình.
2. Giải quyết một thử thách lập trình
Nếu bạn nhìn vào một bài toán đã có lời giải sẵn, bạn có thể nghĩ: "Ồ, mình hiểu rồi." Nhưng nếu phải tự giải bài toán đó trên một tờ giấy trắng mà không có sự trợ giúp nào, bạn có thể sẽ gặp bế tắc. Để thực sự hiểu một giải pháp, chúng ta cần làm nhiều hơn là chỉ đứng nhìn: chúng ta phải tự mình xây dựng nó.
Trong ngành kỹ thuật hay vật lý, chúng ta không học bằng cách học thuộc lòng kết quả cuối cùng, mà thông qua từng bước giải. Lập trình cũng không ngoại lệ. Ngay cả khi chúng ta đang viết lại một hàm (function) vừa xem trong video, việc tự tay gõ từng dòng code và nhấn nút "chạy" (run) mới là thứ biến những logic lý thuyết thành một sản phẩm thực tế hoạt động được.
Sau khi hoàn thành một bài học, hãy thử tự viết lại logic đó trong một file trống hoàn toàn bằng trí nhớ của mình. Nếu bạn gặp khó khăn và phải xem lại lời giải, đừng quá lo lắng: chính quá trình tự mình thực hiện từng bước mới là thứ giúp kiến thức khắc sâu vào tâm trí.
Những khoảnh khắc vỡ lẽ chỉ xuất hiện khi code bị lỗi và bạn phải tự tìm cách khắc phục. Bằng cách tự chứng minh tính đúng đắn của logic, bạn sẽ bắt đầu hiểu được lý do đằng sau mỗi bước đi. Biết đâu đấy, có thể bạn sẽ tìm ra cách tối ưu hơn cả phiên bản gốc mà bạn đã tham khảo!
3. Kiểm tra kiến thức bằng các bài trắc nghiệm
Đừng đợi đến khi bước vào một buổi phỏng vấn quan trọng mới nhận ra mình đã quên mất cách hoạt động của các hàm hay vòng lặp (loop) logic. Các bài trắc nghiệm giống như một sân chơi nơi bạn có thể tìm kiếm những lỗ hổng trong kiến thức của mình. Hãy coi đó là một không gian an toàn để thực hành, một cách để nhận biết phần kiến thức nào cần được củng cố thêm mà không gặp bất kỳ áp lực nào.
Phương pháp này xoay quanh chủ động gợi nhớ (active recall), một thuật ngữ chuyên môn để chỉ việc chuyển thông tin vào trí nhớ dài hạn của bạn. Bằng cách tự lục tìm câu trả lời trong đầu thay vì chỉ đọc lướt qua trang sách, bạn đang giúp bộ não dễ dàng truy xuất kiến thức đó hơn trong những lần lập trình thực tế sau này.
Thường xuyên kiểm tra tiến độ của bản thân là một cách tuyệt vời để tiếp thêm năng lượng tự tin "mình làm được". Điều này sẽ mang lại cho bạn sự tự tin cần thiết khi đối mặt với áp lực thực tế.
4. Tham khảo giải thích từ AI
Nhiều lập trình viên sử dụng AI để hiểu rõ cách thức hoạt động đằng sau một đoạn code. Khi sử dụng AI hỗ trợ, bạn hãy cố gắng đừng chỉ sao chép và dán câu trả lời một cách máy móc. Thay vào đó, hãy dành chút thời gian để đọc kỹ phần giải thích mà AI cung cấp. Hãy yêu cầu AI hướng dẫn chi tiết về logic hoặc lập luận đằng sau giải pháp cụ thể đó.
Việc kiểm tra logic của AI là một cách tuyệt vời để rèn luyện tư duy của chính bạn. Bằng cách xem xét kỹ lưỡng lý do tại sao một giải pháp lại hiệu quả, bạn sẽ huấn luyện bộ não của mình nhận diện các khuôn mẫu (pattern) đó. Thói quen này giúp bạn xây dựng các kỹ năng cần thiết để tự mình giải quyết các vấn đề tương tự trong tương lai.
Nếu bạn quan tâm, hãy đọc thêm tại: Trí tuệ nhân tạo cho người mới bắt đầu: Cách trò chuyện với AI
5. Sửa lỗi (debug) mọi lúc mọi nơi
Vì bạn có thể lập trình ở bất cứ đâu (tất nhiên là chỉ cần có kết nối mạng ổn định), hãy thử tận dụng những khoảng thời gian rảnh rỗi ngắn ngủi trong ngày để hoàn thành một bài học.
Điều tuyệt vời nhất của các công cụ hiện đại là bạn không bị trói buộc vào bàn làm việc. Tất cả chúng ta đều từng trải qua những khoảnh khắc khi một giải pháp bỗng nhiên lóe sáng trong đầu lúc chúng ta đang rời xa màn hình máy tính. Hãy tận dụng những khoảng thời gian chuyển tiếp đó, khi chờ cà phê, ngồi trên xe buýt, hay chỉ là lúc đang thư giãn, để hoàn thành một bài học nhanh trên điện thoại. Đó là một cách tuyệt vời để duy trì đà tiến bộ mà không gặp áp lực của một buổi học kéo dài.
Việc tạm rời xa góc làm việc quen thuộc cũng giúp bộ não của bạn linh hoạt hơn. Khi thay đổi môi trường, bạn sẽ không còn phụ thuộc vào việc "phải ngồi vào bàn" mới có thể tư duy rõ ràng. Điều này rèn luyện cho bạn cách suy nghĩ như một lập trình viên dù bạn đang ở bất kỳ đâu.
Tiến bộ từng chút một qua những khoảng thời gian ngắn này giúp chúng ta duy trì sự nhất quán. Mục tiêu là lồng ghép thói quen vào cuộc sống của chúng ta, thay vì ép buộc cuộc sống phải xoay quanh thói quen đó, đây cũng là cách tốt nhất để tránh bị kiệt sức (burnout).
6. Nhìn lại các chứng chỉ đã đạt được
Cứ sau một hoặc hai tuần, chúng ta có thể dành một chút thời gian để nhìn lại những gì mình đã đạt được. Việc cập nhật các kỹ năng bạn đã thành thạo lên LinkedIn hoặc CV không chỉ giúp hồ sơ của bạn luôn mới mẻ mà còn tiếp thêm động lực mạnh mẽ cho bạn.
Xem lại các chứng chỉ đã nhận là một cách rõ ràng nhất để thấy được sự tiến bộ của bản thân. Thật tuyệt vời khi nhận ra bạn đã thực sự học được bao nhiêu điều, đặc biệt là trong những giai đoạn mà kiến thức có vẻ khó nhằn.
Thói quen này tạo ra một vòng phản hồi tích cực. Khi nhìn thấy chặng đường mình đã đi qua và thành quả từ sự chăm chỉ của bản thân, bạn sẽ có thêm động lực để tiếp tục bước tiếp. Đó là một khoảnh khắc tuyệt vời để tạm dừng công việc bận rộn hằng ngày và nhìn lại những công cụ mới mà bạn đã trang bị thêm cho bản thân.
Ăn mừng những chiến thắng của bản thân, dù là nhỏ nhất, là một cách tuyệt vời để duy trì động lực trên chặng đường dài.
7. Thi đấu và hợp tác
Lập trình có thể mang lại cảm giác cô đơn, nhưng không nhất thiết phải như vậy! Các nền tảng như Coddy giúp bạn dễ dàng tìm kiếm những người bạn đồng hành đang học cùng những kiến thức giống mình. Trong mỗi bài học và khóa học tương tác của chúng tôi, bạn có thể thấy được tiến độ của mình so với những người khác.
Theo dõi bảng xếp hạng (leaderboard) là một cách để xem các học viên khác đang tiến bộ như thế nào. Sự cạnh tranh (thân thiện!) này giúp bạn luôn giữ vững động lực và nhắc nhở bạn rằng bạn không hề đơn độc. Việc duy trì mục tiêu sẽ dễ dàng hơn nhiều khi bạn thấy một cộng đồng toàn cầu đang cùng hướng tới những cái đích giống mình. Bằng cách theo dõi bảng xếp hạng, bạn biến việc luyện tập hằng ngày của mình thành một trải nghiệm chia sẻ cùng mọi người.
Hơn nữa, việc kết nối với những người khác không chỉ giúp bạn trở thành một lập trình viên giỏi hơn, nó còn khiến cả hành trình này trở nên thú vị hơn rất nhiều!
Bạn đã sẵn sàng để trở thành một lập trình viên giỏi hơn?
Để trở thành một lập trình viên giỏi hơn, bạn không cần phải thay đổi hoàn toàn lối sống của mình: điều quan trọng thực sự chỉ là tìm ra một lộ trình hằng ngày phù hợp với chính bạn.
Cho dù bạn đang muốn học một ngôn ngữ mới hay chỉ muốn giữ cho các kỹ năng của mình không bị mai một, mục tiêu vẫn là tiến bộ theo cách phù hợp nhất với cuộc sống của bạn.
Nếu bạn tò mò muốn trải nghiệm cảm giác của những chiến thắng nhỏ hằng ngày này, hãy tham gia ngay vào một trong những bài học của Coddy và bắt đầu xây dựng tương lai của mình ngay hôm nay!
Share this article
About the Author
Jana Simeonovska
Content Strategist & Writer
Frequently Asked Questions
Daily streak là gì?
“Daily streak” thường là một cách để giữ chân người dùng bằng cách tặng các phần thưởng ngày càng TỐT HƠN khi người dùng duy trì streak hoạt động càng lâu. Lý do của việc này là người dùng sẽ tiếp tục đăng nhập hằng ngày vì họ muốn nhận được phần thưởng ngày càng tốt hơn và đạt được phần quà lớn ở cuối chuỗi.
Làm thế nào để code tốt hơn?
Luyện tập, luyện tập và luyện tập.
Việc áp dụng kiến thức vào thực tế và thử thách bản thân sẽ thúc đẩy bạn phát triển vượt bậc, điều mà việc đọc sách hay nghe giảng không thể mang lại. Nếu muốn code tốt hơn, bạn phải dành thời gian để code.
Tôi có nên luyện tập code hằng ngày không?
Trước hết, việc luyện tập hằng ngày sẽ tận dụng sức mạnh của thói quen và sự nhất quán. Với mỗi ngày luyện tập, bạn sẽ củng cố các đường truyền thần kinh mới liên quan đến việc lập trình, từ đó nâng cao kỹ năng và hiệu suất của mình. Tất nhiên, việc bắt đầu và hình thành thói quen sẽ gặp nhiều khó khăn, nhưng mọi nỗ lực đều sẽ tích lũy dần theo thời gian.
Làm thế nào để trở thành một nhà phát triển giỏi?
Hãy giải quyết các vấn đề thực tế! Bạn trở thành một nhà phát triển (developer) giỏi không chỉ nhờ việc biết ngôn ngữ lập trình. Bạn giỏi vì bạn có kỹ năng giải quyết vấn đề. Các vấn đề có thể rất đa dạng, từ lỗi biên dịch (compilation error) cho đến việc xử lý các quy trình nghiệp vụ trong công ty của bạn.
Có nên sử dụng AI để code không?
AI là một công cụ mạnh mẽ để học code, nhưng giống như bất kỳ công cụ nào khác, bạn cần sử dụng nó một cách khôn ngoan. Việc quá phụ thuộc vào AI có thể làm giảm khả năng tư duy phản biện và kỹ năng giải quyết vấn đề, trong khi việc sử dụng một cách có chiến lược có thể giúp bạn đẩy nhanh quá trình học tập.
