HTML và CSS: Nền tảng xây dựng nên toàn bộ Internet

Mọi điều chúng tôi làm tại Coddy đều hướng tới một triết lý đơn giản: bạn sẽ học qua thực hành.

Hãy nhìn vào cụm từ đó xem. Nó vừa được in đậm, vừa được in nghiêng, lại còn là một liên kết có thể nhấp vào nữa. Thú vị đúng không? Nhưng làm thế nào mà nó lại hiển thị được như vậy trên màn hình của bạn?

Vì chúng tôi đang viết bài này bằng một Markdown Editor (trình soạn thảo Markdown), chúng tôi chỉ cần thêm hai dấu sao để in đậm, một dấu sao để in nghiêng, và dùng định dạng [text] (url) để tạo liên kết.

Nhưng các trình duyệt web lại hoàn toàn không biết Markdown là gì. Chrome, Safari hay Firefox đều không thể hiểu được những dấu sao hay dấu ngoặc vuông đó. Đằng sau mọi thứ bạn nhìn thấy trên màn hình, tất cả luôn phải được chuyển đổi thành hai thứ duy nhất:

HTML (HyperText Markup Language) và CSS (Cascading Style Sheets).

Để cụm từ đó vừa đậm, vừa nghiêng, lại vừa có thể nhấp vào cùng một lúc, đoạn mã HTML sẽ trông như thế này:

<a href="https://coddy.tech/landing"><strong><em>learn by doing</em></strong></a>

Hãy nghĩ về một trang web bạn thường truy cập. Khi nhìn vào đó, bạn sẽ thấy những dòng chữ ngay ngắn, các nút bấm đầy màu sắc, hay các menu mượt mà. Tất cả những yếu tố trực quan đó đều được xây dựng bằng HTML và CSS. Dù một trang web có đắt đỏ hay hiện đại đến đâu, hai yếu tố này vẫn luôn là nền tảng cốt lõi của nó.

Hãy cùng tìm hiểu xem những công cụ này vận hành thế giới số như thế nào, và làm sao bạn có thể làm chủ chúng bằng cách vừa chơi vừa viết code ngay từ ngày đầu tiên!

Tại sao mọi trang web đều bắt đầu từ đây

Hãy tưởng tượng bạn đang xây một ngôi nhà. Bạn sẽ không mua một bộ sofa sang trọng khi chưa có cả mái nhà, đúng không? Trước khi chọn màu sơn đẹp và đồ trang trí, bạn cần những thứ cơ bản nhất: móng nhà, xà gỗ và gạch bê tông. Không có tường thì không thể thành nhà.

Hãy coi HTML (HyperText Markup Language) là vật liệu thô, là "người chỉ huy" ra lệnh cho máy tính biết chính xác những gì cần hiển thị trên màn hình. Nó sẽ nói: 'Đặt một tiêu đề lớn ở đây. Đặt một đoạn văn ở kia. Đặt một bức ảnh ngay chỗ này, thêm một nút bấm ở đó.' Nếu không có HTML, trang web yêu thích của bạn sẽ chỉ là một màn hình trắng xóa. Không có gì để xem, chứ đừng nói đến việc tương tác.

Nhưng thành thật mà nói, một ngôi nhà chỉ có gạch thô và xà gỗ thì trông rất xấu xí. Nó xám xịt, lạnh lẽo và chẳng ai muốn dọn vào ở cả. Nó hoàn toàn chưa hoàn thiện. Đó là lý do tại sao chúng ta cần đến CSS (Cascading Style Sheets) để giải quyết vấn đề này.

CSS sẽ tiếp nhận cấu trúc HTML đó và làm cho nó trông thật bắt mắt. CSS nói: 'Hãy đổi tiêu đề lớn kia thành màu xanh dương rực rỡ. Hãy đưa bức ảnh đó vào ngay chính giữa màn hình. Và hãy bo tròn nút bấm kia thật đẹp, rồi làm nó phát sáng khi có ai đó di chuột qua!' Đó mới chính là cách bạn xây dựng một trang web.

Nói một cách đơn giản, chúng là một cặp bài trùng hoàn hảo. Một bên dựng khung xương, bên còn lại đắp da thịt. Chỉ vậy thôi. Mỗi khi bạn mở trình duyệt trên điện thoại hay máy tính, bạn đang xem một buổi trình diễn trực tiếp với sự tham gia của HTML và CSS. Bạn không thể thiếu một trong hai.

Cái bẫy mang tên: Học thuộc lòng thẻ và bộ chọn

Bạn vô cùng hào hứng với việc xây dựng trang web đầu tiên của mình. Điều gì xảy ra tiếp theo? Có lẽ bạn sẽ tìm kiếm một cuốn giáo trình dày 500 trang, hoặc một danh sách phát video dài mười tiếng trên mạng. Chúng tôi đoán là bạn sẽ ngồi xuống, chuẩn bị một ly nước và sẵn sàng để trở thành một chuyên gia.

Trong vài giờ đầu tiên, mọi thứ thường rất tuyệt vời, một khởi đầu đầy hứng khởi. Người hướng dẫn giải thích thẻ (tag) <h1> là gì hay cách thay đổi màu nền, và bạn có thể sẽ ghi chép lại hoặc đánh dấu một vài định nghĩa. Thậm chí bạn còn ngồi đó và nghĩ: 'Ồ, mình học cũng khá đấy chứ!'

Thế rồi, khoảng một ngày sau, bạn quyết định mở một tệp trống trên máy tính. Màn hình trắng xóa hoàn toàn, và con trỏ chuột nhỏ bé nhấp nháy như đang chờ đợi bạn. Lúc này, đầu óc bạn bỗng trống rỗng: 'Ơ... giờ mình phải làm gì nhỉ?' Bạn tự hỏi bản bản thân: Thẻ để tạo liên kết là gì ấy nhỉ? Làm thế nào để kết nối tệp CSS? Tại sao chữ của mình lại biến mất rồi?!

Đây chính là điều người ta thường gọi là cái bẫy kinh điển của việc học thụ động. Đọc tài liệu về HTML và CSS dễ khiến bạn có cảm giác mình đang tiến bộ, nhưng thực chất bộ não của bạn có thể chỉ đang lưu trữ các định nghĩa suông.

Và đó còn lâu mới giúp bạn xây dựng kỹ năng. Cố gắng học thuộc lòng từng thẻ HTML cũng giống như việc cố gắng học một ngôn ngữ giao tiếp mới bằng cách đọc một cuốn từ điển khổng lồ từ đầu đến cuối. Việc này cực kỳ mệt mỏi, và với hầu hết chúng ta, nó đơn giản là... không hiệu quả.

Thói quen sao chép - dán: Tại sao nó có thể kìm hãm bạn

Một điều phổ biến khác là bạn dễ rơi vào thói quen sao chép và dán (copy-paste). Khi làm theo một video hướng dẫn, bạn rất dễ chỉ gõ lại y hệt những gì người trên màn hình đang gõ. Code của bạn trông giống hệt của họ, bạn nhấn lưu, và thế là nó hoạt động!

Nhưng bạn có thực sự hiểu tại sao nó lại hoạt động không?

Khi chỉ sao chép và dán các dòng code, chúng ta có thể bỏ lỡ phần quan trọng nhất của việc lập trình: mắc lỗi và sửa lỗi. Bởi vì, quá trình phát triển web thực sự diễn ra khi có lỗi gì đó xảy ra.

Giả sử bạn đang cố gắng xây dựng một bố cục (layout) đơn giản với ba cột văn bản nằm cạnh nhau. Bạn viết HTML, áp dụng một chút CSS, và đột nhiên cột thứ ba bị đẩy xuống tận cuối trang. Trông nó hoàn toàn bị lỗi.

Nếu bạn chỉ sao chép bố cục đó từ một bài hướng dẫn, bạn sẽ không biết phải sửa thế nào vì bạn không tự mình xây dựng logic đằng sau nó. Đó là lý do tại sao bạn cần một không gian an toàn để thử nghiệm, thay đổi một con số, nhìn bố cục bị lỗi và trực tiếp hiểu được các quy tắc của web vận hành ra sao.

Nhìn thấy code của bạn hoạt động ngay lập tức

Cách tốt nhất để học HTML và CSS là thông qua phản hồi tức thì. Khi bạn viết một dòng HTML, việc nhìn thấy kết quả ngay lập tức trên màn hình sẽ giúp ích cho bạn rất nhiều.

Hãy tưởng tượng bạn gõ <h1>My Awesome Website</h1> và thấy một tiêu đề in đậm xuất hiện ở bên phải màn hình ngay giây phút bạn vừa gõ xong. Sau đó, bạn gõ h1 { color: orange; } và chứng kiến dòng chữ đó chuyển sang màu cam rực rỡ ngay trước mắt.

Điều này biến việc học thành một trò chơi. Thay vì phải học lý thuyết ròng rã nhiều tuần trước khi thấy được kết quả, bạn được tự tay tạo ra mọi thứ ngay từ đầu. Và đừng ngần ngại thay đổi kích thước phông chữ, thêm đường viền hoặc di chuyển một bức ảnh xung quanh để xem điều gì sẽ xảy ra! Nếu nó trông đẹp mắt, tuyệt vời. Nếu nó bị lỗi, bạn sẽ học thêm được điều gì đó mới mẻ về cách hoạt động của các quy tắc bố cục trong CSS.

Điều gì xảy ra khi bố cục của bạn bị lỗi?

Viết HTML và CSS đôi khi có thể khá ức chế. Bạn có thể dành cả ba mươi phút chỉ để nhìn chằm chằm vào đoạn code CSS của mình, cố gắng tìm hiểu xem tại sao một nút bấm lại không chịu nằm ngay chính giữa một chiếc hộp. Bạn kiểm tra chính tả, tải lại trang, và tuyệt nhiên không có gì thay đổi. Thậm chí bạn còn muốn ném luôn chiếc máy tính của mình ra ngoài cửa sổ!

Thông thường, vấn đề chỉ là một lỗi cực kỳ nhỏ, chẳng hạn như thiếu dấu chấm phẩy ; trong CSS hoặc viết sai chính tả một tag HTML.

Khi bạn cố gắng tự học một mình với một cuốn giáo trình khô khan hay một video, những lỗi nhỏ này có thể khiến bạn dậm chân tại chỗ suốt nhiều ngày. Bạn sẽ rất dễ nản lòng và nghĩ rằng lập trình quá khó đối với mình.

Nhưng hãy tưởng tượng bạn có một người trợ giúp nhỏ thân thiện ngồi ngay bên cạnh khi bạn thực hành. Bất cứ khi nào bố cục HTML của bạn bị lỗi hay phông chữ không chịu đổi màu, bạn chỉ cần hỏi Bugsy, trợ lý AI được tích hợp ngay trong các bài học. Bugsy không chỉ đưa cho bạn câu trả lời để sao chép và dán. Bugsy sẽ chỉ vào đoạn code của bạn và nói: "Này, nhìn vào dòng 14 xem! Bạn quên đóng thẻ HTML ở đó rồi kìa," hoặc "Hãy thử kiểm tra cài đặt margin (khoảng cách lề) trong CSS của phần tử hộp xem sao."

Việc này giống như có một người bạn kiên nhẫn không bao giờ ngủ, không bao giờ mệt mỏi với những câu hỏi của bạn, và giúp bạn sửa code theo thời gian thực để bạn có thể tiếp tục tiến bước với một nụ cười.

2 phương pháp thực hành để làm chủ HTML và CSS

1. Xây dựng các thành phần HTML nhỏ

Tại sao phải vội vàng xây dựng cả một trang web ngay trong ngày đầu tiên? Tiết lộ một chút: Đó là con đường nhanh nhất dẫn đến một cơn đau đầu dữ dội đấy. Thay vì cố gắng tạo ra một bố cục khổng lồ, phức tạp trong vài ngày, tại sao bạn không tập trung vào những phần nhỏ và cụ thể?

Hãy tưởng tượng bạn chỉ dành mười phút để học cách viết các thẻ HTML cho một nút bấm duy nhất, một biểu mẫu (form) đăng nhập cơ bản, hoặc một thanh điều hướng đơn giản. Nghe dễ chịu hơn nhiều đúng không? Việc tự tay gõ những phần nhỏ này sẽ mang lại cho bộ não của bạn cảm giác chiến thắng nhanh chóng và vui vẻ. Và trước khi bạn kịp nhận ra, bạn đã có thể bắt đầu kết hợp tất cả những mảnh ghép nhỏ đó lại với nhau để tạo nên một trang web hoàn chỉnh, đẹp mắt mà không hề bị áp lực.

2. Chủ động làm lỗi CSS của bạn

Đây là một bí mật: Việc viết code quá an toàn đang làm bạn chậm lại. Làm sao bạn có thể hiểu được cách hoạt động của các thuộc tính CSS phức tạp như padding (khoảng đệm), margin hay căn lề nếu mọi thứ lúc nào cũng trông... hoàn hảo?

Điều gì sẽ xảy ra nếu bạn lấy một bố cục hộp đang hoạt động hoàn hảo và thay đổi kích thước từ 20 pixel thành 200 pixel? Cứ thử đi! Văn bản của bạn đã bay đi đâu rồi? Nó có biến mất hoàn toàn khỏi màn hình không?

Việc cố tình làm hỏng thiết kế của mình nghe có vẻ hơi điên rồ, nhưng đó lại là cách nhanh nhất để bộ não của bạn học được cách các quy tắc CSS hoạt động trong thực tế. Vì vậy, đừng ngần ngại, hãy thử làm lỗi bố cục của bạn ngay hôm nay và xem điều gì sẽ xảy ra!

Chuẩn bị sẵn sàng để đọc tài liệu kỹ thuật

Một khi bạn đã cảm thấy thoải mái với việc viết các trang HTML cơ bản và định dạng chúng bằng CSS, một cánh cửa hoàn toàn mới sẽ mở ra. Bạn sẽ bắt đầu hướng tới các dự án lớn hơn, và đó là lúc bạn sẽ gặp người bạn thân nhất của mọi lập trình viên: tài liệu lập trình (documentation).

Hãy coi tài liệu kỹ thuật như một cuốn hướng dẫn sử dụng tối thượng dành cho phần mềm, công cụ và các đoạn code nâng cao. Nó liệt kê tất cả các quy tắc và tính năng của một hệ thống, đi kèm với các ví dụ rõ ràng về cách sử dụng chúng.

Học cách sử dụng tài liệu lập trình giống như việc bạn khám phá ra một mã gian lận (cheat code) hoàn toàn hợp pháp. Bạn không cần phải học thuộc lòng bất cứ điều gì! Một khi đã nắm vững các kiến thức cơ bản về HTML và CSS, bạn sẽ có đủ tự tin để mở bất kỳ tài liệu nào, xem ví dụ và áp dụng nó để xây dựng các dự án lớn. Việc hiểu cách hoạt động của các tài liệu hướng dẫn này ngay bên cạnh không gian thực hành sẽ giúp bạn nhanh chóng trở thành một nhà phát triển độc lập.

HTML và CSS mở ra cánh cửa đến hơn 20 ngôn ngữ khác

Một khi bạn hiểu được cách HTML và CSS kết hợp với nhau, cách bộ não của bạn nhìn nhận phần mềm sẽ thay đổi. Bạn sẽ bắt đầu nhìn thấy phần khung xương ẩn giấu đằng sau các ứng dụng, trò chơi và các nền tảng yêu thích của mình.

HTML và CSS là những công cụ dẫn đường tuyệt vời nhất. Chúng không đòi hỏi logic phức tạp hay toán học nặng nề, điều này giúp chúng trở nên cực kỳ thân thiện khi bạn mới bắt đầu. Bạn được làm việc với các yếu tố trực quan như màu sắc, phông chữ và bố cục, nhờ đó bạn có thể thấy ngay tiến trình của mình.

Nhưng một khi bạn đã thành thạo nghệ thuật xây dựng và thiết kế một trang web, bạn sẽ tự nhiên bắt đầu đặt ra những câu hỏi thú vị hơn:

• Làm thế nào để nút bấm này lưu dữ liệu người dùng?
• Làm thế nào để tạo một nút chuyển đổi chế độ tối (dark mode) có thể ghi nhớ lựa chọn của người dùng?
• Làm thế nào để tải nội dung mới mà không cần tải lại toàn bộ trang?

Khi đạt đến cột mốc đó, xin chúc mừng, bạn đã sẵn sàng cho các ngôn ngữ như JavaScript, Python, hoặc PHP! Bởi vì bạn đã nắm vững nền tảng, việc học một ngôn ngữ lập trình "thực thụ" sẽ trở nên dễ dàng hơn rất nhiều. Giờ đây, bạn đã có thể viết các kịch bản (script) để điều khiển những trang web đẹp mắt mà bạn đã biết cách xây dựng.

Cho dù bạn muốn xây dựng ứng dụng di động, tìm hiểu về khoa học dữ liệu hay tạo ra những trò chơi điện tử độc lập (indie game) thú vị, hành trình đó hầu như luôn bắt đầu từ hai công cụ xây dựng bố cục đơn giản này.

Bắt đầu xây dựng góc nhỏ của bạn trên Web ngay hôm nay

Internet là một không gian khổng lồ, tươi đẹp và đầy biến động, nhưng nó được xây dựng hoàn toàn bởi những con người sử dụng các công cụ đơn giản. Và HTML cùng CSS không phải là thứ chỉ dành riêng cho các phù thủy công nghệ hay thiên tài toán học. Chúng thuộc về bất kỳ ai muốn tạo ra một điều gì đó tuyệt vời từ con số không.

Bạn không cần một chiếc máy tính quá xịn sò, một tấm bằng đại học hay hàng tháng trời nghe giảng thuyết để bắt đầu. Tất cả những gì bạn cần là một chút tò mò, sự sẵn lòng đón nhận những lỗi sai ngớ ngẩn, và một nền tảng trực tiếp nơi bạn có thể gõ code và thấy ngay kết quả tức thì.

Vậy thì, tại sao bạn vẫn chỉ lướt qua những trang web tuyệt vời này và tự hỏi chúng được tạo ra như thế nào? Hãy tham gia ngay một bài học ngắn, gõ dòng HTML đầu tiên của bạn và bắt đầu xây dựng góc nhỏ của riêng mình trên internet ngay hôm nay!

Xây dựng trang web đầu tiên của bạn ngay hôm nay