Node.js và JavaScript khác nhau thế nào?

JavaScript là một ngôn ngữ lập trình; Node.js là một runtime, tức một chương trình chạy JavaScript bên ngoài trình duyệt. Cú pháp, kiểu dữ liệu và các object chuẩn (Array, Promise, JSON) đều giống nhau ở cả hai. Thứ thay đổi là môi trường xung quanh code: trình duyệt cho bạn window và document để làm việc với trang web, còn Node.js cho bạn global, process, require và các module như fs để làm việc với tệp, server và hệ điều hành.

console.log('window:', typeof window);
console.log('document:', typeof document);

console.log('global:', typeof global);
console.log('process:', typeof process);
console.log('require:', typeof require);
console.log('Buffer:', typeof Buffer);

console.log('globalThis is global:', globalThis === global);

Các biến toàn cục của trình duyệt in ra undefined, các biến của Node.js in ra object hoặc function, và dòng cuối in ra true, vì trong Node.js globalThis và global là cùng một object. Dán sáu dòng đầu vào console của trình duyệt thì kết quả đảo ngược.

Khác biệt gói gọn trong một bảng

Hàng về module là chỗ khiến nhiều người vấp nhất. Node.js hỗ trợ cả hai hệ thống, require và import, còn trình duyệt chỉ hiểu import. Trang CommonJS và ES module giải thích nên chọn cái nào.

Ngôn ngữ thì giống nhau

Một hàm chỉ dùng tính năng của ngôn ngữ sẽ chạy ở bất cứ đâu. Đoạn code này không có gì riêng của Node, và nó sẽ in ra đúng những dòng đó trong trình duyệt:

const scores = [72, 95, 88];

const best = Math.max(...scores);
const average = scores.reduce((sum, s) => sum + s, 0) / scores.length;

console.log(JSON.stringify({ best, average }));
console.log(`Passed: ${scores.filter((s) => s >= 80).length} of ${scores.length}`);

Chương trình in ra {"best":95,"average":85} và Passed: 2 of 3. Cú pháp spread, reduce, template string và JSON thuộc về ngôn ngữ, được định nghĩa bởi chuẩn ECMAScript, nên runtime nào cũng có.

Những gì chỉ Node.js có

Phần riêng của Node là bộ module có sẵn và biến toàn cục làm việc với hệ điều hành:

const fs = require('fs');
const path = require('path');

fs.writeFileSync('report.txt', 'line one\nline two\n');
const lines = fs.readFileSync('report.txt', 'utf8').trim().split('\n');

console.log(path.extname('report.txt'), lines.length, 'lines');
console.log('arguments after the script:', process.argv.slice(2));

Chương trình ghi một tệp, đọc lại, rồi in ra .txt 2 lines, sau đó là một danh sách đối số rỗng. Cả việc truy cập tệp lẫn process.argv đều không có trong trình duyệt, nơi một trang web không thể chạm vào ổ đĩa của bạn.

Bạn dùng được những tính năng nào của ngôn ngữ

Ngôn ngữ có các phiên bản (ES2015, ES2020, ES2024 và tiếp nữa), và mỗi engine bổ sung tính năng mới theo tốc độ riêng. Mỗi bản phát hành Node.js đi kèm một engine V8 cụ thể, nên phiên bản Node.js của bạn quyết định tính năng nào dùng được: ví dụ Object.groupBy và Array.prototype.findLast cần một phiên bản mới. Vì vậy bảng tính năng của trình duyệt liệt kê Node.js như thêm một cột bên cạnh Chrome, Firefox và Safari. Hãy chạy node --version khi một cú pháp mới báo SyntaxError hoặc một phương thức là undefined, và nâng cấp trước khi tính đến polyfill.

Viết code chạy được ở cả hai nơi

Tác giả thư viện đôi khi kiểm tra code đang chạy ở đâu trước khi dùng một API riêng của môi trường:

const isNode = typeof process !== 'undefined' && process.versions?.node != null;
const isBrowser = typeof window !== 'undefined';

Khi có thể, hãy kiểm tra tính năng bạn cần chứ không phải tên môi trường: typeof fetch === 'function' cho biết nhiều hơn câu hỏi "đây có phải Node không". Ngày nay cả hai đều có fetch, URL, TextEncoder, setTimeout và structuredClone, nên số code cần kiểm tra ít hơn vài năm trước.

Lỗi thường gặp

Dùng document hoặc window trong script Node.js. Bạn sẽ gặp ReferenceError: document is not defined. Đoạn code đó thuộc về trình duyệt.

Dùng require trong trình duyệt. Trình duyệt không có nó. Hãy dùng import, hoặc một bundler gộp các lệnh gọi require thành một tệp.

Nghĩ rằng Node.js là một ngôn ngữ khác. Không phải vậy. Nếu một hướng dẫn JavaScript dạy điều gì, điều đó chạy được trong Node.js, trừ khi nó dùng DOM.