Quân mã
Mọi quân khác đều đi dọc một đường và có thể bị chặn trên đường đó. Mã thì chọn điểm đến và xuất hiện ở đó, vì vậy nó là quân duy nhất ngoài tốt có thể đi ngay từ lượt đầu tiên của ván cờ, và các bàn cờ bên dưới sẽ cho bạn làm đúng như vậy.
Cập nhật lần cuối
Mã đi theo hình chữ L: hai ô theo một hướng, rồi một ô theo hướng vuông góc. Nói thành lời thì nghe rắc rối. Đi bốn năm lần là nó không còn là luật nữa mà trở thành một hình dạng bạn nhận ra ngay.
Có một con tốt đen ở b6 để mã ăn, và bảy ô khác mã có thể đi tới. Hãy cầm quân mã lên.
Con mã ở d5 có tám ô, và một trong số đó ăn được con tốt. Đi mã tới bất kỳ ô nào nó được phép đi.
Hãy để ý điểm chung của tám ô đó: không ô nào sát d5, và không ô nào nằm trên hàng ngang, cột hay đường chéo của nó. Đó là cách thứ hai, thường dễ nhớ hơn, để hình dung nước đi này: mã đi tới ô gần nhất mà không quân nào khác tới được từ chỗ nó đang đứng.
Màu ô của mã đổi sau mỗi nước đi
Nhìn lại tám ô đó. Con mã xuất phát từ d5, một ô trắng, và cả tám ô đều là ô đen.
Điều này luôn đúng, và là điều hữu ích nhất cần biết về quân mã sau hình chữ L. Mã đổi màu ô sau mỗi nước đi, nghĩa là:
- nếu một quân cách mã hai nước mã, quân đó đứng trên ô cùng màu;
- mã không bao giờ ăn được quân đứng trên ô cùng màu với nó ngay trong nước này: nó phải mất một nước để tới đó;
- để biết mã tới một ô sau số nước chẵn hay lẻ, bạn chỉ cần nhìn màu của ô đó.
Quân duy nhất biết nhảy
Mọi quân khác trong cờ vua đều đi dọc một đường, và bất cứ thứ gì trên đường đó đều chặn được nó. Mã thì được xác định bằng điểm đến: cách hai và một ô, đáp xuống bất kể đã bay qua những gì.
Không gì cho thấy điều đó rõ bằng nước đi đầu tiên của ván cờ. Đây là toàn bộ cánh vua của Trắng, đúng như lúc bắt đầu: vua, tượng, mã, xe, và một bức tường tốt của chính mình đứng phía trước.
Mọi quân trắng ở đây đều bị nhốt sau hàng tốt của chính mình. Chạm vào các ô mà mã vẫn tới được.
Xe, tượng và vua trên bàn cờ đó cộng lại không có lấy một nước đi hợp lệ. Mã thì có hai, và nó chẳng cần xin phép ai để thoát ra.
Ở góc, mã chỉ còn một nửa giá trị
Từ giữa bàn cờ, hình chữ L chĩa ra tám hướng, từ mép bàn là bốn. Từ góc, chỉ có hai nước đáp được xuống bàn cờ, và đó là toàn bộ ý nghĩa của câu nói quen thuộc "mã ở biên là mã kém".
| mã đứng ở đâu | số ô tới được |
|---|---|
| bốn ô trung tâm (d4, d5, e4, e5) | 8 |
| một ô giữa mép bàn (a4, h5, d1 …) | 4 |
| một góc (a1, a8, h1, h8) | 2 |
Xe chẳng quan tâm chút nào nó đứng ở đâu: nó luôn tới được mười bốn ô. Mã quan tâm nhiều hơn mọi quân khác, và đó mới là ý nghĩa thật của "đưa mã vào trung tâm": không phải lời khuyên về phong cách, mà là phép tính.
Đòn chĩa đôi
Vì mã tấn công những ô không nằm trên đường thẳng nào đi qua nó, quân bị mã tấn công không bao giờ tấn công lại được. Đó là điều khiến đòn chĩa đôi, một con mã đánh vào hai quân cùng lúc, nguy hiểm hơn hẳn khi do mã thực hiện so với bất kỳ quân nào khác. Bạn gỡ chiếu, và quân kia mất luôn.
Thử ngay
Con mã ở b1 bị tám con tốt của chính mình vây kín. Hãy đưa nó ra.
Câu hỏi thường gặp
Quân mã trong cờ vua đi như thế nào?
Theo hình chữ L: hai ô theo đường thẳng, rồi một ô vuông góc với hướng đó, hay nói cách khác, tới ô gần nhất không nằm trên hàng ngang, cột hay đường chéo của nó. Từ giữa bàn cờ, mã có tám ô để đi; từ góc, chỉ có hai.
Mã có nhảy qua quân khác được không?
Có, và mã là quân duy nhất làm được điều đó. Mọi quân khác đều trượt qua từng ô và bị chặn bởi thứ đầu tiên cản đường. Nước đi của mã được xác định bằng nơi nó đáp xuống chứ không phải đường nó đi qua, nên mọi thứ đứng ở giữa đều không quan trọng, kể cả quân của chính bạn.
Vì sao mã đi được ngay ở lượt đầu tiên?
Vì mã nhảy qua được tốt của mình. Đầu ván cờ, mọi quân trừ tốt và mã đều bị chắn sau hàng thứ hai, nên nước đi đầu tiên chỉ có thể là đẩy tốt hoặc nhảy mã lên hàng thứ ba. Đó là lý do Nf3 là một trong những nước khai cuộc được chơi nhiều nhất trong cờ vua.
Mã chĩa đôi là gì?
Một con mã tấn công hai quân cùng lúc, đau nhất là vua và hậu, vì nước chiếu phải được gỡ và sau đó hậu bị ăn. Mã chĩa đôi nhiều hơn mọi quân khác vì không quân nào bị nó tấn công có thể tấn công lại nó dọc cùng một đường, nên quân bị chĩa đôi không thể tự cứu bằng cách ăn mã.
Quân mã đáng giá bao nhiêu?
Khoảng ba điểm, xấp xỉ giá trị của quân tượng. Tuy vậy hai quân này không thay thế nhau được: mã mạnh nhất trong thế cờ đóng, chật chội, nơi nó nhảy được còn tượng thì bị kẹt, và yếu nhất trên bàn cờ trống, nơi tượng băng qua cả bàn chỉ trong một nước.
Vì sao người ta gọi quân mã là con ngựa?
Vì quân cờ được tạc hình con ngựa. Tên chính thức trong tiếng Anh là knight (hiệp sĩ), và quân này bắt nguồn từ quân kỵ binh trong chaturanga, trò chơi Ấn Độ mà cờ vua phát triển từ đó. Phần lớn các ngôn ngữ đặt tên theo con vật hoặc người cưỡi, nên người Tây Ban Nha gọi là caballo, còn người Đức gọi là Springer, nghĩa là kẻ nhảy.
