SQLite Kurulumu: Windows, macOS ve Linux için Rehber

SQLite Muhtemelen Zaten Bilgisayarında Yüklü

Daha hiçbir şey kurmadan önce, sistemde neyin var olduğuna bir göz at. SQLite; macOS ile birlikte, çoğu Linux dağıtımıyla beraber ve hâlihazırda kullandığınız sayısız uygulamanın içinde geliyor. Bir terminal aç ve şunu çalıştır:

sqlite3 --version

Eğer 3.43.2 2023-10-10 ... benzeri bir çıktı görüyorsanız, işin tamam — doğrudan sayfanın sonundaki doğrulama bölümüne geçebilirsiniz. Ama command not found hatası alıyorsanız ya da sürümün 3.35'ten eskiyse, okumaya devam et. Sırasıyla Windows, macOS ve Linux için sqlite kurulumunu anlatacağız.

Aslında kurduğunuz şey, sqlite3 komut satırı aracı. Programların bağlandığı kütüphane ayrı bir paket olsa da çoğu kurulum ikisini bir arada getiriyor.

Windows'ta SQLite Kurulumu ve PATH Ekleme

Windows, SQLite ile birlikte gelmez ve klasik anlamda bir kurulum sihirbazı da yoktur — SQLite, istediğiniz yere koyabileceğin küçük bir zip dosyası halinde dağıtılan çalıştırılabilir dosyalar şeklinde sunulur.

1. sqlite.org/download.html adresine git.
2. Precompiled Binaries for Windows başlığı altındaki sqlite-tools-win-x64-*.zip dosyasını indir.
3. Zip'i bir klasöre çıkar. Genelde C:\sqlite tercih edilir.
4. sqlite3 komutunu her dizinden çalıştırabilmek için bu klasörü PATH ortam değişkenine ekle.

PATH'e eklemek için: Başlat menüsünü aç, "ortam değişkenleri" yaz, Sistem ortam değişkenlerini düzenle'ye tıkla, ardından Ortam Değişkenleri... butonuna bas. Kullanıcı değişkenleri arasında Path'i bul, Düzenle'ye tıkla ve yeni bir giriş olarak C:\sqlite yolunu ekle.

Şimdi yeni bir terminal penceresi aç (PATH değişiklikleri zaten açık olan terminallere yansımaz) ve kurulumu doğrula:

sqlite3 --version

Sürüm bilgisini görmelisiniz. Eğer 'sqlite3' is not recognized hatasını alıyorsanız, ya klasör PATH'e eklenmemiştir ya da yeni açtığınız terminal değişiklikleri henüz almamıştır.

macOS'te en güncel sürüm için Homebrew

macOS'te sqlite3 zaten kurulu gelir, ama sistemdeki sürüm genelde upstream'in bir-iki yıl gerisinde kalıyor. Tutorial takip etmek veya günlük kullanım için bu yeterli. Ancak güncel özellikleri (STRICT tablolar, iyileştirilmiş JSON desteği, gelişmiş window fonksiyonları) kullanmak istiyorsanız, Homebrew ile güncel sürümü kurmanı tavsiye ederim:

brew install sqlite

Homebrew, SQLite'ı kendi dizinine kurar ve sistemdeki mevcut sürümün üzerine bilinçli olarak yazmaz. Homebrew sürümünü varsayılan olarak kullanmak istiyorsanız, ilgili yolu PATH'in başına eklemeniz gerekiyor. Bunun için ~/.zshrc dosyana şu satırı ekle:

export PATH="/opt/homebrew/opt/sqlite/bin:$PATH"

(Intel Mac kullanıyorsanız yolu /usr/local/opt/sqlite/bin olarak değiştir.) Ardından source ~/.zshrc ile shell'i yeniden yükle ve kontrol et:

sqlite3 --version

Eğer sürüm hâlâ eski görünüyorsa, PATH yarışını sistemin sqlite3'ü kazanıyor demektir — export satırının diğer PATH değişikliklerinden önce geldiğinden emin olun.

Linux: Paket Yöneticinizi Kullanın

Hemen hemen her Linux dağıtımının varsayılan depolarında SQLite bulunur. Komut, dağıtıma göre değişiyor:

# Debian, Ubuntu, Mint
sudo apt update
sudo apt install sqlite3

# Fedora, RHEL, CentOS Stream
sudo dnf install sqlite

# Arch, Manjaro
sudo pacman -S sqlite

# Alpine
sudo apk add sqlite

Debian tabanlı sistemlerde paket adı sqlite3, diğer dağıtımların çoğunda ise sadece sqlite şeklindedir. Hepsi de hem sqlite3 komut satırı aracını hem de başka programların SQLite'ı gömerken kullandığı paylaşımlı kütüphaneyi sisteme kurar.

En güncel sürüme ihtiyacınız varsa ve dağıtımınız geride kalmışsa, kaynak koddan derleyebilirsiniz: sqlite.org adresinden amalgamation tarball'ını indirin, ardından ./configure && make && sudo make install komutunu çalıştırın. Ama kullanıcıların %99'u için paket yöneticisinden gelen sürüm fazlasıyla yeterli.

Kurulumu doğrulama

Hangi yolu seçmiş olursanız olun, her şeyin yolunda gittiğini iki adımlık şu kontrolle anlayabilirsiniz. Önce sürüm bilgisine bakalım:

sqlite3 --version

Karşınıza bir sürüm numarası, tarih ve bir build hash'i çıkmalı. Ardından SQLite kabuğunu hiçbir argüman vermeden açın; bu şekilde üzerinde rahatça denemeler yapabileceğiniz, bellekte (in-memory) bir veritabanı elde edersiniz:

sqlite3

Karşınıza sqlite> şeklinde bir komut istemi çıkacak. Motorun gerçekten çalıştığından emin olmak için ufak bir sorgu yazın:

SELECT sqlite_version(), 'SQLite''den merhaba' AS greeting;

Çıktı olarak sürüm bilgisini ve karşılama mesajını görmeniz lazım. Kabuktan çıkmak için .quit yazıp Enter'a bas. Baştaki nokta önemli — SQLite, kabuk komutlarını (.quit, .help, .tables) SQL ifadelerinden bu sayede ayırıyor.

Sık Karşılaşılan Sorunlar

İlk kurulumda insanların takıldığı birkaç klasik nokta var:

• Kurulum sonrası sqlite3: command not found hatası. Dosya bir yerde duruyor ama PATH'e eklenmemiş. Windows'taysan ortam değişkenini bir daha kontrol et. macOS'ta Homebrew kullanıyorsanız, export PATH=... satırının shell config dosyanda olduğundan ve yeni bir terminal penceresi açtığından emin ol.
• macOS'ta yanlış sürüm görünüyor. Sistemin kendi sqlite3 dosyası /usr/bin/sqlite3 yolunda duruyor ve neredeyse her zaman varsayılan olarak o çalışıyor. Hangisinin seçildiğini görmek için which sqlite3 komutunu çalıştır. Homebrew sürümünün PATH'te daha önce gelmesi gerekiyor.
• .quit çalışmıyor. Muhtemelen baştaki noktayı koymadan quit yazdın; SQLite de bunu SQL sanıp ayrıştırmaya çalışıyor. Kabuk komutlarına her zaman . ile başla.
• Veritabanı dosyası oluştururken yazma izni hatası. SQLite, çalıştırdığınız dizine yazabilmek zorunda. Ya yazma izni olan bir klasöre cd ile geç ya da yolu açıkça belirt: sqlite3 ~/mydb.db.

sqlite3 --version çalışıyor ve bir SELECT sorgusu çekebiliyorsanız, her şey yolunda demektir. Bu eğitimdeki geri kalan her şey, az önce kurduğunuz bu CLI üzerine inşa edilecek.

Sırada: SQLite CLI

Artık sqlite3 PATH'inde olduğuna göre, sıradaki adım onu nasıl kullanacağını öğrenmek. Kabuğun küçük ama etkili bir nokta-komut seti var (.tables, .schema, .mode, .import); bunlar onu şaşırtıcı derecede yetenekli bir veritabanı istemcisine dönüştürüyor — bir sonraki sayfada tam olarak bunu işleyeceğiz.