Lớp và đối tượng trong PHP: thuộc tính, phương thức, $this

Lớp (class) trong PHP được khai báo bằng class Name { ... } và chứa các thuộc tính (biến) cùng các phương thức (hàm). new Name() tạo ra một đối tượng (object) từ lớp đó, còn -> dùng để đọc thuộc tính hoặc gọi phương thức: $user->name, $user->greet().

<?php
class User
{
    public string $name = 'Guest';

    public function greet(): string
    {
        return "Hello, {$this->name}";
    }
}

$user = new User();
echo $user->greet(), "\n";

$user->name = 'Ada';
echo $user->greet(), "\n";

Lớp là bản thiết kế, đối tượng là một thứ cụ thể được tạo ra từ bản thiết kế đó. Bạn có thể tạo bao nhiêu đối tượng từ một lớp tùy ý, và mỗi đối tượng có giá trị thuộc tính riêng.

Thuộc tính và phương thức

Thuộc tính được khai báo với một từ khóa phạm vi truy cập, một kiểu (không bắt buộc) và một giá trị mặc định (không bắt buộc). Phương thức là một hàm nằm trong lớp. Bên trong phương thức, $this là đối tượng mà phương thức đang được gọi trên đó, nên $this->balance đọc số dư của chính đối tượng ấy.

<?php
class Account
{
    public string $owner = '';
    public float $balance = 0;

    public function deposit(float $amount): void
    {
        $this->balance += $amount;
    }

    public function summary(): string
    {
        return sprintf('%s has %.2f', $this->owner, $this->balance);
    }
}

$a = new Account();
$a->owner = 'Ada';
$a->deposit(50);
$a->deposit(25.5);

$b = new Account();
$b->owner = 'Linus';
$b->deposit(10);

echo $a->summary(), "\n";
echo $b->summary(), "\n";

Mỗi đối tượng giữ $balance của riêng nó: nạp tiền vào $a không ảnh hưởng tới $b. Gán từng thuộc tính sau new thì khá mất công; hàm khởi tạo nhận các giá trị ban đầu làm đối số thay cho việc đó.

public, private và protected

Phạm vi truy cập quyết định ai được đụng tới một thuộc tính hoặc gọi một phương thức:

Đặt thuộc tính là private và chỉ mở ra các phương thức là cách một lớp bảo vệ quy tắc của chính nó. Ở đây số dư chỉ thay đổi được qua deposit() và withdraw(), hai phương thức này từ chối số tiền không hợp lệ:

<?php
class Wallet
{
    private int $cents = 0;

    public function deposit(int $cents): void
    {
        if ($cents <= 0) {
            throw new InvalidArgumentException('Deposit must be positive');
        }
        $this->cents += $cents;
    }

    public function withdraw(int $cents): bool
    {
        if ($cents > $this->cents) {
            return false;
        }
        $this->cents -= $cents;
        return true;
    }

    public function balance(): int
    {
        return $this->cents;
    }
}

$w = new Wallet();
$w->deposit(500);
var_dump($w->withdraw(800));
var_dump($w->withdraw(200));
echo $w->balance(), "\n";

Đọc thuộc tính private từ bên ngoài lớp không chỉ là cảnh báo, mà là một Error:

<?php
// This throws an Error on purpose: $cents is private
class Wallet
{
    private int $cents = 500;
}

$w = new Wallet();
echo $w->cents;

Thuộc tính có kiểu và giá trị chưa khởi tạo

Một thuộc tính có kiểu mà không có giá trị mặc định sẽ bắt đầu ở trạng thái chưa khởi tạo, khác với null. Đọc nó trước khi gán gì sẽ ném ra Error. Hãy cho nó một giá trị mặc định, gán nó trong hàm khởi tạo, hoặc cho phép null bằng ?Type và = null.

<?php
class Product
{
    public string $name;           // no default: uninitialized
    public ?string $sku = null;    // nullable with a default
    public int $stock = 0;
}

$p = new Product();
var_dump($p->sku, $p->stock);

try {
    echo $p->name;
} catch (Error $e) {
    echo $e->getMessage(), "\n";
}

$p->name = 'Keyboard';
echo $p->name, "\n";

Kiểu được kiểm tra khi gán. Ở chế độ mặc định (không strict), $p->stock = '7' chuyển chuỗi số thành 7, còn $p->stock = 'many' ném ra TypeError.

Thuộc tính readonly

Thuộc tính readonly (PHP 8.1) chỉ được ghi một lần, từ bên trong lớp, rồi không bao giờ ghi lại được nữa. Đây là cách thông dụng để tạo value object như số tiền hay ID. PHP 8.2 bổ sung readonly class, biến mọi thuộc tính của lớp thành readonly.

<?php
class Order
{
    public readonly string $id;

    public function __construct(string $id)
    {
        $this->id = $id;
    }
}

$order = new Order('A-1001');
echo $order->id, "\n";

try {
    $order->id = 'B-2002';
} catch (Error $e) {
    echo $e->getMessage(), "\n";
}

Thuộc tính readonly bắt buộc phải có kiểu và không được có giá trị mặc định. Nếu cần một bản sao đã thay đổi, hãy tạo đối tượng mới (new Order('B-2002')) thay vì sửa đối tượng cũ.

In đối tượng với __toString

echo $object chỉ dùng được khi lớp định nghĩa __toString(). Phương thức này trả về chuỗi mà PHP dùng mỗi khi đối tượng được xem như văn bản: trong echo, khi nối chuỗi, trong "{$object}".

<?php
class Money
{
    public function __construct(
        private int $cents,
        private string $currency = 'EUR',
    ) {}

    public function __toString(): string
    {
        return number_format($this->cents / 100, 2) . ' ' . $this->currency;
    }
}

$price = new Money(129900);
echo $price, "\n";
echo 'Total: ' . $price . "\n";
echo "Shipping: " . new Money(450, 'USD') . "\n";

// For debugging, print_r and var_dump show the properties
print_r(new Money(5));

Không có __toString, echo $object sẽ ném ra Error ("Object of class Money could not be converted to string"). Khi gỡ lỗi, print_r() và var_dump() dùng được với mọi đối tượng và hiện cả thuộc tính private; xem var_dump và print_r.

Gán đối tượng không tạo bản sao

Đây là lỗi hay gặp nhất với người quen làm việc với mảng. Gán một mảng sẽ sao chép mảng. Gán một đối tượng chỉ sao chép handle: hai biến lúc đó cùng trỏ tới một đối tượng.

<?php
class Point
{
    public int $x = 0;
    public int $y = 0;
}

$a = new Point();
$b = $a;          // same object
$b->x = 10;
echo "a->x = {$a->x}\n";

$c = clone $a;    // independent copy
$c->x = 99;
echo "a->x = {$a->x}, c->x = {$c->x}\n";

var_dump($a === $b, $a === $c, $a == $c);
var_dump($a instanceof Point);
echo get_class($c), "\n";

clone tạo một bản sao nông: nếu một thuộc tính chứa đối tượng khác, cả hai bản sao vẫn dùng chung đối tượng bên trong đó. === chỉ đúng khi là cùng một đối tượng, còn == so sánh giá trị thuộc tính của hai đối tượng cùng lớp. Truyền một đối tượng vào hàm cũng hoạt động giống phép gán, nên hàm có thể thay đổi đối tượng mà nó nhận được.