Python'da Dosya Var mı Kontrolü: os.path, pathlib ve try/except

Kısa Cevap

Bir dosyanın var olup olmadığını kontrol etmek için standart kütüphanedeki os.path.isfile()'ı kullan. Yol var olan normal bir dosyayı gösteriyorsa True, aksi halde False döner. Olmayan bir yol için asla hata fırlatmaz.

import os

# Örneğin bulacak bir şeyi olsun diye bir dosya oluştur.
with open("notes.txt", "w") as f:
    f.write("hello\n")

print(os.path.isfile("notes.txt"))    # True
print(os.path.isfile("missing.txt"))  # False

/home/ada/notes.txt ya da C:\Users\Ada\notes.txt gibi mutlak bir yol vermediğin sürece yollar, programın çalıştığı klasöre (geçerli çalışma dizinine) göre değerlendirilir.

Sayfanın geri kalanı bu soruyu sormanın diğer yollarını, aralarındaki farkları ve soruyu hiç sormaman gereken durumu anlatıyor.

os.path.exists, isfile ve isdir

os.path modülünde birbirine yakın üç kontrol var ve her biri biraz farklı bir soruyu cevaplıyor:

Fark, işin içine bir dizin girdiği anda ortaya çıkar:

import os

os.makedirs("reports", exist_ok=True)
with open("reports/summary.txt", "w") as f:
    f.write("all good\n")

for path in ["reports", "reports/summary.txt", "reports/old.txt"]:
    print(path, os.path.exists(path), os.path.isfile(path), os.path.isdir(path))

Çıktı:

reports True False True
reports/summary.txt True True False
reports/old.txt False False False

reports bir klasör olduğu halde os.path.exists("reports") True döner. Kodun bu yolu bir dosya olarak okumak üzereyse exists yanlış kontroldür: bir dizin bu kontrolü geçer ve ardından open("reports") başarısız olur (Linux ve macOS'ta IsADirectoryError, Windows'ta PermissionError ile). Kastettiğin bir dosyaysa isfile, bir klasörse isdir seç.

Bu üç os.path fonksiyonu hakkında iki ayrıntı daha:

• Sembolik bağlantılar takip edilir. Gerçek bir dosyayı gösteren bir bağlantı dosya sayılır; bozuk bir bağlantı (hedefi silinmiş) üçünden de False alır.
• Python'un bir klasörün içine bakma izni yoksa kontrol PermissionError fırlatmak yerine False döner. Yani False, tam olarak "yok" değil, "bulunamadı ya da erişilemedi" demektir.

pathlib ile Kontrol

pathlib, standart kütüphanedeki nesne yönelimli yol API'sidir ve yeni kodların çoğu onu kullanır. Bir Path nesnesinde aynı üç kontrol metot olarak bulunur:

from pathlib import Path

folder = Path("reports")
folder.mkdir(exist_ok=True)

summary = folder / "summary.txt"
summary.write_text("all good\n")

print(summary.exists())    # True
print(summary.is_file())   # True
print(summary.is_dir())    # False
print(folder.is_dir())     # True
print((folder / "old.txt").exists())  # False

Path.exists(), Path.is_file() ve Path.is_dir(), os.path.exists, isfile ve isdir gibi davranır. / operatörü yol parçalarını işletim sistemine uygun ayırıcıyla birleştirir, bu yüzden folder / "summary.txt" Windows, macOS ve Linux'ta aynı şekilde çalışır. Path nesneleriyle okuma ve yazma için dosya işlemleri sayfasına bak.

Hangisini kullanmalısın? Kodunun geri kalanı zaten Path nesneleriyle çalışıyorsa pathlib'de kal. Düz string'ler ve os fonksiyonlarıyla çalışıyorsan os.path.isfile da aynı derecede doğrudur. İkisi aynı cevapları verir.

Önce Kontrol Etmek Neden Yanlış Olabilir

Bir dosyanın var olup olmadığını kontrol etmenin en yaygın nedeni, onu hemen ardından açmaktır:

import os

if os.path.isfile("config.txt"):
    with open("config.txt") as f:      # dosya bu arada silinmiş olabilir
        settings = f.read()
else:
    settings = ""

Burada bir boşluk var. isfile() çağrısı ile open() çağrısı arasında başka bir program, başka bir thread ya da kullanıcı dosyayı silebilir veya adını değiştirebilir. Kontrol True dedi, açma yine de başarısız oldu ve programın yine FileNotFoundError ile çöktü. Bu boşluğa yarış durumu (race condition) ya da "kontrol zamanından kullanım zamanına" (time of check to time of use) denir. Kendi dizüstü bilgisayarında nadirdir, ama birkaç sürecin aynı klasörü paylaştığı yoğun bir sunucuda çok daha sık görülür.

Çözüm, ayrı kontrolü atlayıp kontrolü open()'a bırakmaktır. Dosya yoksa Python FileNotFoundError fırlatır, sen de bunu except'te ele alırsın:

def read_settings(path):
    try:
        with open(path) as f:
            return f.read().strip()
    except FileNotFoundError:
        return "(no settings file, using defaults)"

with open("config.txt", "w") as f:
    f.write("theme=dark\n")

print(read_settings("config.txt"))
print(read_settings("other.txt"))

Çıktı:

theme=dark
(no settings file, using defaults)

Artık iki işlem yerine tek işlem var, yani yarışacak bir şey kalmadı. Python topluluğunda bu tarzın bir adı var: EAFP, "easier to ask forgiveness than permission" (izin istemektense af dilemek daha kolaydır). Karşıt tarz, yani önce kontrol etmek, LBYL'dir: "look before you leap" (atlamadan önce bak). Python dosya işlerinde EAFP'ye yakındır, çünkü dosyayı açtığın anda cevabı bilen tek şey işletim sistemidir.

Ters gidebilecek tek şey FileNotFoundError değildir. Dizin olan bir yol IsADirectoryError (Windows'ta PermissionError), okuyamadığın bir dosya da PermissionError fırlatır. Üçü de OSError'ın alt sınıflarıdır, bu yüzden except OSError: "açılamadı" durumlarının hepsini birden yakalar. Belirli bir hatayı yakalamakla bütün bir aileyi yakalamak arasında nasıl seçim yapacağını istisnalar sayfası anlatıyor.

Düz Bir Kontrolün Yeterli Olduğu Durumlar

Önce kontrol etmek her durumda yanlış değildir. Yalnızca cevaba ihtiyacın olduğunda ve bir sonraki satırda dosya üzerinde işlem yapmayacağında doğru araçtır:

• hangi mesajın gösterileceğini seçmek ("3 kayıtlı oyun bulundu")
• uzun bir işe başlamadan önce kullanıcının yazdığı yolu doğrulamak
• daha önce yapılmış bir işi atlamak (eskimiş bir cevabın tek bedeli işin tekrarlanmasıdır)

Temel kural: dosyayı açacak, okuyacak, yazacak ya da sileceksen bunu try içinde yap. Yalnızca bilmek istiyorsan isfile() ya da Path.is_file() yeterlidir.

Bir Dosyayı Yalnızca Yoksa Oluşturmak

Ters soru da karşına çıkar: "bu dosyayı yaz, ama var olan bir dosyanın üzerine asla yazma". Akla ilk gelen sürüm, öncekiyle aynı yarışı taşır:

if not os.path.exists("report.txt"):
    with open("report.txt", "w") as f:   # başka bir süreç dosyayı önce oluşturabilir
        f.write("new report\n")

"x" modu (özel oluşturma) iki adımı tek adımda yapar. Dosyayı oluşturur, o ad alınmışsa FileExistsError fırlatır:

import os

if os.path.exists("report.txt"):
    os.remove("report.txt")   # demo için temiz bir klasörle başla

for attempt in [1, 2]:
    try:
        with open("report.txt", "x") as f:
            f.write("first version\n")
        print(f"attempt {attempt}: created report.txt")
    except FileExistsError:
        print(f"attempt {attempt}: report.txt already exists, left it alone")

Çıktı:

attempt 1: created report.txt
attempt 2: report.txt already exists, left it alone

Klasörler için os.makedirs(path, exist_ok=True) ve Path(path).mkdir(parents=True, exist_ok=True) dizini ve eksik üst dizinleri oluşturur, dizin zaten varsa hiçbir şey yapmaz. Önce isdir() çağırmana gerek yok.

Sık Yapılan Hatalar

• Bir dosyayı kastederken exists() kullanmak. Aynı adı taşıyan bir dizin de kontrolü geçer. isfile() ya da Path.is_file() kullan.
• Göreli yolların nereden başladığını unutmak. "data.txt" geçerli çalışma dizininde aranır; bu, programı başlattığın yerdir ve betiğin bulunduğu klasör olmak zorunda değildir. Betiğin yanındaki bir dosyayı bulmak için yolu Path(__file__).parent'tan kur.
• Önce kontrol edip sonra açmak. Dosya arada değişebilir. try içinde aç ve FileNotFoundError'ı ele al.
• Her istisnayı yakalamak. open() etrafındaki except Exception:, dosyayı okuyan koddaki yazım hatalarını ve bug'ları da gizler. FileNotFoundError ya da OSError yakala.